info@mind-lab.gr

Τι μπορεί να κάνει το Life Coaching για εσένα

coachingΣυχνές εφαρμογές Life Coaching

- Δεν ξέρω τι σπουδές ή επάγγελμα να ακολουθήσω. Θέλω να μου αρέσει, να είμαι καλός-ή σε αυτό και να μου δίνει νόημα

- Θέλω να πάρω πτυχίο, έχω κολλήσει και δεν μπορώ να οργανωθώ

- Έχω ένα σχέδιο και δεν ξέρω πώς να το θέσω σε εφαρμογή

- Η σκέψη μου είναι μπερδεμένη και νιώθω ότι έχω μπλοκάρει

- Έχω έναν στόχο ή θέλω να θέσω έναν στόχο και χρειάζομαι βοήθεια, ιδέες και στήριξη στον να τον υλοποιήσω

- Έχω ένα δίλημμα και δεν ξέρω πώς να πάρω απόφαση

- Η δουλειά μου δεν με ικανοποιεί, γίνεται να αλλάξει αυτό; Θα μπορούσα να βρω άλλη δουλειά και αν ναι πώς να σχεδιάσω την αλλαγή;

- Είμαι σε μια σχέση ή συνεργασία και δεν περνάω καλά.

www.mind-lab.gr - Γιώργος Σαλαμάς

Κάνε like στο facebook: https://www.facebook.com/mindlab.salamas/

Για προσωπικές συνεδρίες (και μέσω skype) επικοινωνήστε στο gsalamas@yahoo.com

Στο σταθμό του μετρό

teen

Στο σταθμό του μετρό κάθισαν δίπλα μου ένα αγόρι και ένα κορίτσι. Το αγόρι πολύ μελαχρινό, με σπασμένα δόντια, απροσδιορίστου εθνικότητας, με ρώτησε σε άπταιστα Ελληνικά αν έχω φωτιά. Και άρχισαν να γελάνε και οι δύο, κατάλαβα από τα μάτια τους ότι είχαν πιει μπάφο.

Το αγόρι με ρώτησε πώς με λένε και ήταν πολύ ευγενικός (και το κορίτσι, αλλά προφανώς την είχε ακούσει πολύ για να μιλάει, και περισσότερο μας άκουγε). Το αγόρι λοιπόν ήταν 17, ήταν όντως από το εξωτερικό και έμενε με φίλους του και η κοπέλα δίπλα του μάλλον ήταν η κοπέλα του. Πριν από λίγους μήνες είχε βγει από ένα ίδρυμα επειδή ένας αστυνομικός του φέρθηκε υποτιμητικά και τον άρπαξε από τον ώμο βίαια και το αγόρι ανταποκρίθηκε με το να του χώσει μια μπουνιά. “Και έτσι έκατσα ενάμισι χρόνο στο ίδρυμα. Μου άρεσε, η μέρα μου ήταν γεμάτη. Μαθαίναμε πράγματα, δουλεύαμε, διάβαζα, έκανα γυμναστική. Στην αρχή ήμουν λίγο αντιδραστικός. Καμιά φορά έκλεβα κιόλας, για το σπάσιμο. Αλλά μετά αγάπησα τα παιδιά πολύ. Και σκέφτηκα, ότι κοίτα να δεις, δεις, τώρα εγώ δεν θέλω να μπω πιο μέσα, να βγω πιο έξω θέλω (χαχαχα – τρελά γέλια από τον μπάφο) και έτσι αποφάσισα να δείξω καλή διαγωγή. Και βγήκα. Τώρα μένω με φίλους, οι γονείς μου δεν μένουν Αθήνα”. “Και πώς περνάς; Ασχολείσαι με κάτι;”. “Τώρα θα δουλέψω. Γενικά πάντως περνάω πολύ καλά. Δεν με αγχώνει τίποτα. Νομίζω ότι δεν γίνεται να με αγχώσει κάτι. Αφού φαντάσου όταν με πήραν στον ίδρυμα ήμουν εντελώς κουλ. Βέβαια, είναι και οι μπάφοι, χαχαχα. Αλλά έτσι κι αλλιώς δεν αγχώνομαι με τίποτα”

Φυσικά άφησα τα μετρό να περνάνε, μου άρεσε τόσο πολύ να τον ακούω – μέχρι που κάποια στιγμή έπρεπε να φύγω αναγκαστικά. Ήταν τόσο συγκροτημένος και είχε πολύ ενδιαφέροντα συλλογισμό. Και από ό, τι κατάλαβα ούτε σχολείο ούτε τίποτα. Ένιωθα όμως ότι ακούω ένα σοφό παιδί – και ευγενέστατο. Έχω την αίσθηση ότι αν αυτός είχε μια δυο μικρές ευκαιρίες στη ζωή του, θα είχε κάνει θαύματα. Είχε αυτό που λέμε καλή πάστα. Εξαιρετική μάλλον. Και πόσα άλλα παιδιά είναι σαν κι αυτόν, πανέξυπνα, γλύκα, ευγενικά, και χάνονται πολλές φορές στη φτώχεια, την εγκληματικότητα, τα ιδρύματα, τις φυλακές, την κοινωνική απομόνωση. Παιδιά που για να τα φτάσουμε αρκετοί από εμάς που έχουμε ζωές με αρκετές ευκαιρίες, πρέπει να διαβάσουμε πολύ ή να κάνουμε πολλή ψυχοθεραπεία. Και αν τα φτάσουμε. “Να σου πω” του είπα πριν φύγω. Είσαι πολύ έξυπνος και ευγενικός, μην τα αφήσεις να πάνε χαμένα αυτά”. Το χαμόγελό τους μου έφτιαξε τη μέρα, μάλλον και τη βδομάδα που έρχεται. Πολλή αγάπη ένιωσα ότι πήρα και έδωσα, και στους δύο και απ” τους δύο.

Οι παγίδες της σκέψης

thinking

Η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεωρία λέει ότι τα συναισθήματα δεν “προκύπτουν” από το πουθενά, αλλά ότι πάντα προηγείται μια σκέψη η οποία προκαλεί και κάποιο ή κάποια από αυτά. Ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο αισθανόμαστε συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε και σκεφτόμαστε αναφορικά με μια κατάσταση. Οι σκέψεις μας είναι πολύ γρήγορες μερικές φορές, για αυτό ονομάζονται και αυτόματες, και για αυτό τον λόγο θέλει να κάνουμε μια μικρή προσπάθεια για να τις εντοπίσουμε. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: Θυμήσου κάποιον που σου μίλησε απότομα κάποια στιγμή. Τι αισθάνθηκες; Πιθανώς θυμό. Προσπάθησε να θυμηθείς τι ήταν αυτό που πέρασε από το μυαλό σου και σε έκανε να θυμώσεις; Ή με άλλα λόγια, αν ο θυμός σου είχε φωνή τι θα σου έλεγε; Κάποιος για παράδειγμα θα μπορούσε να απαντήσει «με υποτιμάει». Οπότε έχουμε μια κατάσταση (κάποιος σου μιλάει απότομα), τη σκέψη («με υποτιμάει», την οποία δεν την κάνουν όλοι στην ίδια κατάσταση, κάποιος άλλος μπορεί να σκεφτόταν «έχει τα νεύρα του με κάτι άσχετο, όχι με εμένα») και το συναίσθημα (θυμός, που φυσικά προκύπτει από τη σκέψη που έκανες). Τα παραπάνω σημαίνουν ότι τα γεγονότα είναι ίδια για όλους αλλά ο καθένας τα ερμηνεύει διαφορετικά, δηλαδή κάνει διαφορετικές σκέψεις πάνω στα γεγονότα. Και πολλές φορές όλοι πέφτουμε σε κάποιες «παγίδες», κάνουμε δηλαδή σκέψεις που, αν τις εξετάσεις με τη λογική, θα δεις ότι είναι αστήρικτες. Οι ερευνητές της γνωσιακής-συμπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας έχουν ονομάσει αυτά τα είδη σκέψεων δυσλειτουργικές σκέψεις και τις έχουν χωρίσει σε κατηγορίες. Κάθε φορά που θα νιώθεις ένα δυσάρεστο συναίσθημα, προσπάθησε να εντοπίσεις αυτό που περνάει από το μυαλό σου εκείνη τη στιγμή. Καλό θα ήταν να το γράψεις και να δεις σε ποια κατηγορία δυσλειτουργικής σκέψης ανήκει. Ορισμένες από αυτές είναι οι εξής:

1. Σκέψη του «όλα ή τίποτα»: Όταν βλέπουμε μια κατάσταση σε δύο μόνο κατηγορίες, στα δύο άκρα. Παράδειγμα: «Ή θα πάρω άριστα, ή είμαι αποτυχημένος». Για δες το λίγο λογικά. Τον φοιτητή που θα πάρει 9 σε ένα μάθημα θα τον έλεγες αποτυχημένο; Αν στη δουλειά του κάνει κάποιος κάποια λάθη σημαίνει ότι είναι άχρηστος; Αν κάποιος δεν σου δείχνει συνέχεια ενδιαφέρον σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρεται καθόλου; Αν σήμερα έχεις bad hair day σημαίνει ότι είσαι άσχημος;

2. Αυθαίρετα συμπεράσματα 1: Πρόβλεψη του μέλλοντος ή καταστροφολογία: Όταν προβλέπεις το μέλλον αρνητικά χωρίς να λαμβάνεις υπόψη άλλα πιο πιθανά και πιο θετικά σενάρια. Παράδειγμα: «Στις εξετάσεις θα αγχωθώ τόσο πολύ, που δεν θα μπορώ να γράψω τίποτα». Και πώς είσαι τόσο σίγουρος; Κι αν τα θέματα είναι πανεύκολα και ξαφνικά γεμίσεις αισιοδοξία; και τα γράψεις όλα;

3. Αυθαίρετα συμπεράσματα 2: Διάβασμα της σκέψης: Άλλη μία ικανότητά σου που αποδεικνύει ότι έχεις το κληρονομικό χάρισμα του μέντιουμ-παραψυχολόγου. Σ’ αυτή την περίπτωση πιστεύεις ακράδαντα ότι μπορείς να διαβάσεις τη σκέψη του άλλου. Παράδειγμα: Διασταυρώνεσαι με μια φίλη στο δρόμο που είναι τόσο απορροφημένη με τα δικά της που δεν σε προσέχει. Εσύ σκέφτεσαι: «Κάνει πως δεν με βλέπει, άρα δεν με συμπαθεί πια». Δεν αποκλείεται να συμβαίνει αυτό που σκέφτεσαι. Αλλά πώς είσαι τόσο σίγουρος-η;

4. Συναισθηματική λογική: Η σκέψη του τύπου «έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι». Παραδείγματα: «νιώθω φόβο, άρα πρόκειται για επικίνδυνη κατάσταση», «νιώθω ότι θα πάθω εγκεφαλικό, άρα θα πάθω», «νιώθω κακός, άρα είμαι κακός», «νιώθω βλάκας, άρα είμαι βλάκας». (Να επισημάνουμε εδώ ότι σε αυτά τα παραδείγματα πολλά από αυτά που λες ότι “νιώθεις” δεν είναι συναισθήματα αλλά σκέψεις. Η σωστή διατύπωση π.χ. θα ήταν “σκέφτομαι ότι είμαι βλάκας” και όχι “νιώθω ότι είμαι βλάκας”.) Όλοι κάποιες φορές μπορεί για παράδειγμα να κάνουμε λάθη ή να φερθούμε ανόητα, αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορεί να μας κάνει βλάκες, π.χ.. Δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε όλη μας την ύπαρξη επειδή κάποια δεδομένη στιγμή νιώθουμε άσχημα για εμάς.

5. Ετικετοποίηση: Όταν βάζουμε απόλυτες και γενικές ταμπέλες στον εαυτό μας ή στους άλλους. «Είμαι αποτυχημένος». «Αυτός είναι κακός». Συνήθως αυτές οι σκέψεις αρχίζουν με το «είμαι» ή το «είναι». Είναι και υποτιμητικές και παράλογες είτε τις απευθύνεις στον εαυτό σου, είτε στους άλλους. Δεν μπορούμε να κρίνουμε τόσο σφαιρικά, ούτε από μεμονωμένα γεγονότα. Μάλλον όλοι έχουμε στιγμές άλλοτε αποτυχίας, άλλοτε επιτυχίας, άλλοτε κακίας, άλλοτε καλοσύνης, άλλοτε βλακείας, άλλοτε εξυπνάδας. Στιγμές.

6. Μεγέθυνση/Σμίκρυνση: Όταν μεγεθύνεις αδικαιολόγητα τα αρνητικά σε μια κατάσταση και σμικρύνεις τα θετικά. Παράδειγμα: «Ένας καλός βαθμός δεν σημαίνει ότι είμαι και έξυπνος! Ένας κακός βαθμός βέβαια σημαίνει ότι είμαι άχρηστος».

7. Απόρριψη του θετικού: Όταν πιστεύεις ότι τα θετικά γενικά, δεν μετράνε ή ήταν τυχαία. «Το ότι τα κατάφερα δεν σημαίνει ότι ήμουν ικανός, τυχερός ήμουν μωρέ». «Σιγά μωρέ, δεν είμαι όμορφη σήμερα, απλώς κοιμήθηκα πολύ και φαίνομαι ξεκούραστη». Αν αυτά δεν τα λες απλώς για να φαίνεσαι σεμνός-ή και μετριόφρων, αλλά τα πιστεύεις, τότε κάνεις αυτό ακριβώς, απορρίπτεις τα θετικά.

8. Υπεργενίκευση: Αυτές οι προτάσεις συνήθως αρχίζουν με το «ποτέ», «πάντα» και το «όλοι». Παραδείγματα: «Όλοι οι άντρες είναι τεμπέληδες», «οι γυναίκες οδηγοί είναι χαζές», «ποτέ δεν τα καταφέρνω». Για ξανασκέψου το. Όλοι – όλοι; Ποτέ – ποτέ;

9. Προσωποποίηση: Πιστεύεις ότι οι άλλοι συμπεριφέρονται αρνητικά εξαιτίας σου, και όχι γιατί έχουν τους δικούς τους λόγους. Αυτός ο τρόπος σκέψης είναι και η αιτία της ενοχής. Για παράδειγμα, βλέπεις τον έλεγχο του παιδιού σου που είναι χάλια και σκέφτεσαι: «Εγώ φταίω, έχω αποτύχει ως μάνα».

10. Σκέψεις του «πρέπει»: Έχεις μια συγκεκριμένη (και απόλυτη) άποψη για το πώς ΠΡΕΠΕΙ εσύ ή οι άλλοι να φέρονται και θεωρείς ότι είναι φοβερό να μην φέρεστε όλοι όπως έχεις εσύ στο μυαλό σου (ο θεός!). Για παράδειγμα: «Οι άλλοι πρέπει να καταλαβαίνουν πώς νιώθω», «πρέπει πάντα να τα καταφέρνω», «οι άλλοι δεν πρέπει να μου λένε ψέμματα», «οι άλλοι δεν πρέπει να με απογοητεύουν». Καλό θα ήταν να αντικαταστήσεις το «πρέπει» με το «θα ήθελα» ή «θα προτιμούσα». «Θα προτιμούσα οι άλλοι να καταλαβαίνουν πώς νιώθω».

11. Ψυχικό φίλτρο ή επιλεκτική αφαίρεση: Δίνεις υπερβολική σημασία σε μια αρνητική λεπτομέρεια και αδιαφορείς για τη συνολική εικόνα. Έχεις στους δέκα βαθμούς εννέα άριστους και έναν μέτριο ή κακό. Και το μάτι σου είναι μόνο πάνω σε αυτόν.

Διερεύνησε τη σκέψη σου

1. Διάβασε ξανά τον παραπάνω κατάλογο με τα διάφορα είδη σκέψεων και αναγνώρισε ποια χρησιμοποιείς συνήθως.

2. Κάθε φορά που νιώθεις ένα δυσφορικό συναίσθημα γράφε τι σου περνάει από το μυαλό εκείνη τη στιγμή. Σε ποιο είδος σκέψης ανήκει;

3. Χρησιμοποίησε τη λογική σου για να αμφισβητήσεις τις σκέψεις σου: Έχεις αρκετές αποδείξεις για να πιστεύεις αυτή τη σκέψη; Μήπως προσπαθείς να νιώσεις βεβαιότητα ενώ κάτι τέτοιο δεν δικαιολογείται από τις αποδείξεις που έχεις; Μήπως παραγνωρίζεις τα θετικά στοιχεία;

4. Σκέψου με ποιον τρόπο θα βοηθούσες ένα κοντινό σου πρόσωπο να αμφισβητήσει ένα είδος σκέψης. Μάθε να είσαι επιεικής με τον εαυτό σου, όχι επικριτικός.

5. Αναρωτήσου πώς φέρεσαι στον εαυτό σου. Σε βοηθούν οι σκέψεις σου να του φέρεσαι καλά;

Διάβασε:

Σε όλα τα παρακάτω βιβλία (από τα οποία πήραμε στοιχεία για αυτό το άρθρο) θα βρεις ανάλυση των δυσλειτουργικών μας σκέψεων.

1. Paul Gilbert, Ξεπερνώντας την κατάθλιψη, μετάφραση Κ. Αγγελή, Γ. Ευσταθίου, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

2. David D. Burns, Αισθανθείτε καλά, μετάφραση Μαρία Χήρα, εκδόσεις Πατάκη.

3. Judith Beck: Εισαγωγή στη Γνωστική Θεραπεία, Μετάφραση Κ. Δαλαγδή, Μ. Δερμεντζόγλου, Ε. Καβάση, Ν. Κακαβέλας, Α. Κουρή, Γ. Τσιμιτσέλης, Κ. Φέντος, Π. Φωτιάδης, εκδόσεις Πατάκη.

Να μείνεις ή να φύγεις;

stay or goΑς πούμε ότι περνάει το στάδιο του ενθουσιασμού για τον άλλον ή για την άλλη και ότι μια σχέση αρχίζει να παγιώνεται. Τότε έρχεται ένα άλλο στάδιο, κατά το οποίο τρωγόμαστε με τα ρούχα μας και προσπαθούμε να καταλάβουμε αν ο άνθρωπος που έχουμε δίπλα μας είναι η σωστή επιλογή και αν θα αντέχαμε μια ζωή μαζί του. Υπάρχουν άνθρωποι που περνάνε χρόνια ολόκληρα μέσα σε μια σχέση προσπαθώντας να ζυγίσουν τα υπέρ και τα κατά για να πάρουν τη σωστή απόφαση. Ένα πιθανό πρόβλημα είναι ότι, αν καταλάβεις τελικά ότι θέλεις να φύγεις, μπορεί να φοβάσαι ότι θα καταστρέψεις τις ζωές και των δύο, πράγμα το οποίο τελικά δεν συμβαίνει ποτέ, (μάλλον το αντίθετο γίνεται). Η υπόθεση πάντως θέλει ένα ξεκαθάρισμα και πρέπει από κάπου να αρχίσεις για να στηρίξεις την απόφασή σου.

1. Μπορείς να αποδεχτείς τον άλλον όπως είναι χωρίς να προσπαθείς να τον αλλάξεις;

Φυσικά και θα ζητάς αυτά που θες, φυσικά και θα υπερασπίζεσαι τα δικαιώματά σου, δεν πρόκειται περί αυτού. Αλλά το να νομίζεις ότι ο άλλος είναι υποχρεωμένος να γίνει αυτό που θα ήθελες εσύ ή αυτό που νόμιζες ότι ήταν στην αρχή ξέχνα το. Ο άλλος δεν μπορεί παρά να κάνει μικροαλλαγές για να προσαρμοστεί στη σχέση, και αυτές θέλουν και καιρό. Να αλλάξει προσωπικότητα αποκλείεται. Δηλαδή αν είναι κηφήνας κατά βάση, χλωμό να γίνει εργάτρια νοικοκυρά που θα μοιράζεται μαζί σου τα του σπιτιού. Χλωμότατο. Μόνο τον εαυτό σου μπορείς να αλλάξεις, και αυτό βοηθάει πολύ γιατί ο άλλος πρέπει να προσαρμοστεί οπότε η αλλαγή που θέλεις μπορεί να έρθει έτσι. Κατά βάση όμως, ο άλλος είναι αυτό που είναι, όχι αυτό που θα ήθελες να είναι. Όσο έχεις στο μυαλό σου κάτι τέτοιο τόσο περισσότερο θα απογοητεύεστε και οι δύο.

2. Μπορείτε να τσακώνεστε αξιοπρεπώς και να μην αγχώνεστε που θυμώνετε ο ένας με τον άλλον;

Το να νιώθει κανείς μόνιμα θυμωμένος με τον άλλον δεν βγάζει πουθενά. Από την άλλη ο θυμός είναι ένα πολύ φυσιολογικό κομμάτι κάθε σχέσης και μπορεί να σε πάει μπροστά και εσένα και τον partner. Αν ξέρεις να τσακώνεσαι δεν χρειάζεται να ανησυχείς για τίποτα ούτε θα νιώθεις υποχρεωμένος-η να δέχεσαι πράγματα που δεν σου αρέσουν. Όταν κάτι δεν σου αρέσει χρειάζεται να είσαι διεκδικητικός-η. Ελεύθερα, αυθόρμητα, μάθε να λες τι δεν σου αρέσει, γιατί ή πώς σε κάνει να αισθάνεσαι και τι θα ήθελες. Έτσι και βοηθάς τον άλλον να ξέρει τι του γίνεται και καταλαβαίνεις κι εσύ καλύτερα αυτόν που έχεις δίπλα σου. Αυτό λέγεται επικοινωνία.

3. Μπορείς να ανεχτείς το ότι έχει φίλους και σχέσεις με άλλους ανθρώπους γενικά;

Μπορείς να αντέξεις να μην συμμετέχεις σε κάποιες φάσεις στη ζωή του χωρίς να ζηλεύεις φίλους, συνεργάτες και προσωπικές του ασχολίες; Δεν είναι και πολύ ρεαλιστικό να περιμένεις από ΕΝΑΝ άνθρωπο να καλύψει ΟΛΕΣ σου τις ανάγκες και να μην μπορείς να ανεχτείς ότι κάποιες φορές δεν είναι διαθέσιμος. Μάλλον αυτό σημαίνει ότι χρειάζεσαι πολύ την προσοχή, αλλά αυτό είναι προφανώς ένα θεματάκι δικό σου που πρέπει να δουλέψεις μόνος σου ή με κάποιον σύμβουλο ή θεραπευτή. Θα μπορούσες να μάθεις σε αυτή την περίπτωση να περιμένεις ρεαλιστικά πράγματα από τον σύντροφό σου και να καλύπτεις τα -ας πούμε- κενά στη ζωή σου με τους φίλους, την οικογένεια και τη δουλειά σου. Από την άλλη, το να είναι κάποιος από τους δύο απόμακρος και να μην είσαι ή εσύ ή εκείνος σχεδόν ποτέ διαθέσιμοι ο ένας για τον άλλον, το άλλο άκρο δηλαδή, επίσης δείχνει ότι κάτι δεν πάει καλά.

4. Έχετε τους ίδιους στόχους;

Συζητάτε τους στόχους σας; Το να μοιραζόμαστε τις βασικές ανάγκες και επιθυμίες μας είναι πολύ σημαντικό, όπως επίσης και να είναι συμβατές. Δεν γίνεται εσύ να μην αντέχεις τα παιδιά και εκείνος να έχει σαν στόχο ζωής να κάνει παιδί. Είναι λίγο δύσκολο να υπάρξει συμβιβασμός σε μια τέτοια περίπτωση.

5. Μήπως έχετε ρόλους που σας εγκλωβίζουν και κάνουν τη σχέση μη ισότιμη;

Δύο κλασικοί και παραδοσιακοί ρόλοι σε μια σχέση είναι ο ρόλος του παιδιού που χρειάζεται στήριξη και έχει ανάγκες, και ο ρόλος του προστάτη. Η υπερβολή σε κανέναν ρόλο δεν είναι ποτέ καλή. Για παράδειγμα, αν ο σύντροφός σου είναι διαρκώς το παιδί που ζητάει και εσύ δίνεις συνέχεια έχοντας μια τεράστια ευθύνη απέναντί του, αυτή η κατάσταση δεν είναι και τόσο λειτουργική. Ο λόγος για αυτό είναι ότι οι σχέσεις πρέπει να είναι ισότιμες. Αν προσφέρεις υπερβολικά πολλά και είσαι πολύ προστατευτικός-ή απέναντι στον-στη σύντροφό σου, αυτό που κάνεις ουσιαστικά είναι να ενισχύεις την εξάρτησή του και να τον-την κάνεις να περιμένει όλο και περισσότερα από εσένα.

6. Οι βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες και των δύο καλύπτονται;

Πρέπει να απαντήσεις σε τρεις ερωτήσεις:

Α) Ο σύντροφός σου καταλαβαίνει τις βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες σου;

Τι σε απογοητεύει στη συμπεριφορά του συντρόφου σου που αν άλλαζε θα σε έκανε να νιώσεις πιο τρυφερά απέναντί του; Αν ο σύντροφός σου γνωρίζει ποιες είναι οι βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες σου και μπορεί να τις ικανοποιήσει, τότε προφανώς θα απογοητεύεσαι πολύ πιο σπάνια.

Β) Ο σύντροφός σου μπορεί να ικανοποιήσει τις βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες σου;

Κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες μας απλώς επειδή δεν έχουν τα προσόντα. Αν εσένα σου αρέσει να βγαίνεις κάθε μέρα και να γίνεσαι κομμάτια στα μπαρ και ο σύντροφός σου δεν αντέχει να βγαίνει έξω τα βράδια, θέλει αρκετή δουλειά για να συντονιστείτε.

Γ) Ο σύντροφός σου θέλει να ικανοποιήσει τις βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες σου;

Το ότι κάποιος ξέρει τι χρειάζεσαι και τι επιθυμείς και ξέρει ότι μπορεί να το κάνει, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει όρεξη και να προσπαθήσει.

Υ.Γ. Αυτές τις ερωτήσεις μπορείς να τις κάνεις και στον εαυτό σου, ώστε να διερευνήσεις και κατά πόσο εσύ καλύπτεις τις βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες του συντρόφου σου.

Μη φοβάσαι τίποτα

fear

Θα φαινόταν φυσιολογικό να φοβάσαι να μπεις στο κλουβί ενός λιονταριού, για παράδειγμα, ή να περπατήσεις σε σχοινί πάνω από έναν καταρράκτη ή να ξέρεις ότι σε κοιτάζει ο Τσακ Νόρις, αλλά εσύ δεν μπορείς να τον δεις. Δεν λέω, όλα τα δίκια με το μέρος σου. Αν το καλοσκεφτείς όμως, οι περισσότεροι φοβισμένοι άνθρωποι (όλοι κάτι φοβούνται, δεν τίθεται θέμα) δεν νιώθουν τρόμο απέναντι σε τέτοια γεγονότα, γιατί είναι και λίγο απίθανο να τους συμβούν, αλλά απέναντι σε άλλα, όπως οι κοινωνικές συναναστροφές, η γελοιοποίηση, η απόρριψη και η αποτυχία. Αλλά δεν είναι κάπως παράδοξο; Το να φοβηθείς ένα άγριο ζώο θα το καταλάβουν όλοι, φοβάσαι γιατί μπορεί να σε κάνει κομμάτια. Το να σε απορρίψουν οι άλλοι όμως γιατί είναι τόσο τρομακτικό; Αν διστάζεις να απολαύσεις τη ζωή σου γιατί είσαι φοβισμένος, πάρ” το απόφαση: τα περισσότερα από αυτά που φοβάσαι δεν είναι και τόσο τρομακτικά, και μια ιδέα είναι να δεις τους φόβους σου face to face (σταδιακά και όταν είσαι έτοιμος) και να τους εξουδετερώσεις. Υπάρχουν κάποιες στρατηγικές που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να ξεπεράσεις του φόβους σου. Αν κάποια από αυτές δεν φέρει αποτέλεσμα, δοκίμασε άλλη. Πριν αρχίσεις όμως, πρέπει να πάρεις μια μεγάλη απόφαση: για να γίνεις όσο περισσότερο «άφοβος» γίνεται, πρέπει να εκτεθείς και λίγο σε αυτό που φοβάσαι.

Εκθέσου: Αν δεν είσαι πρόθυμος να πάρεις κάποια ρίσκα και να εκτεθείς σε αυτό που φοβάσαι περισσότερο, τότε οι πιθανότητες που έχεις να ξεπεράσεις το φόβο σου δεν είναι και πολλές. Ξεπερνάς κάποιο φόβο επειδή κάνεις αυτό που φοβάσαι κι επειδή είσαι πρόθυμος να αντιμετωπίσεις τους κινδύνους που καραδοκούν. Δεν έχει σημασία αν μπαίνεις στο αεροπλάνο ή αν υπερασπίζεσαι τα δικαιώματά σου στο αφεντικό σου. Η αρχή είναι πάντα η ίδια: για να ξεπεράσεις τους φόβους σου καλό είναι να εκτεθείς σε αυτούς. Το πρώτο βήμα λοιπόν είναι να σταματήσεις να μεγαλοποιείς την κατάσταση και να πείθεις τον εαυτό σου ότι θα αποτελέσει τεράστιο ρίσκο, αν μπεις στον χορό και χορέψεις (άσε που αν αποφεύγεις κάθε πρόκληση σε αυτή τη ζωή τότε θα πεθάνεις από βαρεμάρα). Αν δεν διακινδυνέψεις να οδηγήσεις αυτοκίνητο, για παράδειγμα, θα χάσεις μια φοβερή απόλαυση. Αν δεν διακινδυνεύσεις απορριφθείς, τότε δεν θα βρεις ποτέ σύντροφο. Αν δεν διακινδυνεύσεις να ζητήσεις δουλειά, τότε δεν πρόκειται να βρεις δουλειά. Πάντα διακινδυνεύουμε είτε να μας απορρίψουν, είτε να πληγωθούμε. Αλλά τι να γίνει; Το πληρώνουμε μερικές φορές αυτό το τίμημα, αλλά δεν είναι και τόσο βαρύ όσο φαίνεται.

Πιο σημαντικό είναι να κάνεις κάτι, παρά να το κάνεις καλά. Δεν χρειάζεται δηλαδή να περιμένεις να είναι τέλεια η απόδοσή σου προτού δραστηριοποιηθείς. Είναι απολύτως λογικό κάτι να μην το κάνεις καλά. Ρώτησε τον εαυτό σου τι είναι αυτό που φοβάσαι να κάνεις κι έπειτα δες αν μπορείς να προσπαθήσεις. Δεν έχει σημασία πόσο άσχημα θα τα καταφέρεις, απλώς κάν” το. Φοβάσαι να εμφανίζεσαι πάνω στη σκηνή και να μιλάς σε πολύ κόσμο; Κάν” το όσο πιο συχνά μπορείς, γράψου σε μια θεατρική ομάδα και παίζε μικρούς ρόλους, σε συγκεντρώσεις να σηκώνεσαι και να κάνεις ερωτήσεις στον ομιλητή. Μη σε νοιάζει αν αυτό που φοβάσαι το κάνεις καλά ή όχι. Με τον καιρό είναι σίγουρο ότι θα βελτιώνεσαι και επίσης σίγουρο ότι ο φόβος σου θα μειωθεί.

Δες τον παραλογισμό. Συνήθως φοβόμαστε γιατί πείθουμε τον εαυτό μας να πιστέψει ότι επειδή κάτι είναι επικίνδυνο ή τρομακτικό, πρέπει να το σκεφτόμαστε, να εστιαζόμαστε σ’ αυτό, να μας απασχολεί μέρα νύχτα και να ανησυχούμε διαρκώς. Αν δεν τα πιστεύαμε αυτά, θα ήταν αδύνατον να φοβηθούμε. Είναι φυσικά δύσκολο να καταφέρεις να μην φοβάσαι καθόλου, αλλά είναι σχεδόν σίγουρο πως μπορείς να μετριάσεις τον φόβο, αν αμφισβητήσεις με πάθος τη σκέψη πως θα “πρεπε να φοβάσαι κάποια πράγματα επειδή είναι δυσάρεστα, καθώς και την αντίληψη ότι τα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω μας έχουν τη δυνατότητα να μας ταράξουν. Είναι αδύνατον να ταραχτείς για κάτι αν δεν το σκέφτεσαι. Αν οι σκέψεις εστιάζονται σε κάτι ευχάριστο αντί σε κάτι δυσάρεστο, δεν πρόκειται να ενοχληθείς, όσο πιεσμένος κι αν αισθάνεσαι. Αν σκέφτεσαι μια πρόσφατη επιτυχία σου, αυτήν ή αυτόν που σου αρέσει ή ένα μπέργκερ, π.χ. αντί για μια μήνυση, τότε μπορεί να αντιμετωπίσεις εκατό μηνύσεις και να μη σε ταράξει καμία από αυτές, μόνο και μόνο γιατί οι σκέψεις σου θα εστιάζονται αλλού.

Κάνε μικρά βήματα: Το χειρότερο που μπορείς να κάνεις στην προσπάθειά σου να ξεπεράσεις έναν φόβο είναι να προσπαθήσεις να τον αντιμετωπίσεις με τη μία και με την πρώτη. Η επίδραση μιας τέτοιας εμπειρίας μπορεί να είναι τόσο μεγάλη που να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα και να σε κάνει να φοβηθείς περισσότερο. Το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να αντιμετωπίσεις το φόβο σου σταδιακά και από λίγο κάθε φορά. Μπορείς να συνηθίσεις μια κατάσταση, αν τη δέχεσαι σε μικρές δόσεις. Αν φοβάσαι δηλαδή να οδηγήσεις, μπες στο αυτοκίνητο στην αρχή και βάλ” το μπροστά χωρίς να το μετακινήσεις. Για τόσο σταδιακά μιλάμε. Την άλλη μέρα κάνε μια πολύ μικρή διαδρομή την οποία θα την αυξάνεις, όσο θες και όποτε θες.

Δες την εικόνα: Φαντάσου τους φόβους σου στη χειρότερη μορφή τους και εξέτασε προσεκτικά πώς νιώθεις όταν το κάνεις αυτό. Μετά πρέπει να φανταστείς, όσο πιο έντονα μπορείς, πώς θα αντιμετώπιζες το φόβο σου μέχρι να μειωθεί ή να εξουδετερωθεί η ενόχλησή σου. Σαν να κάνεις πρόβες δηλαδή, μέχρι να εξοικειωθείς με αυτό που φοβάσαι. Για παράδειγμα χωρίζεις και πρέπει να μείνει μόνη σου και αυτό σε φοβίζει. Φαντάσου τι φοβάσαι: Θα είσαι μόνη; Θα ακούς θορύβους μέσα στη νύχτα; Όταν φανταστείς αυτά που φοβάσαι προσπάθησε μετά να αντιμετωπίσεις μία μία τις εικόνες: θα κάνεις πολλά πράγματα τα βράδια, θα έρχονται φίλοι στο σπίτι, θα αγοράσεις κλειδαριές ασφαλείας για πόρτες και παράθυρα, θα κάνεις άλλη σχέση, κλπ. Αυτή η άσκηση είναι πολύ αποτελεσματική, ειδικά αν αφιερώνεις λίγα λεπτά κάθε μέρα μέχρι να φύγει ο φόβος.

Ποίηση και Ψυχιατρική

2701Το εξαιρετικό αυτό άρθρο έχει γραφτεί από την Αγγελική Ζουμπούλη και τον καθηγητή μου, Παναγιώτη Ουλή και αναδημοσιεύω με την άδεια του ηλεκτρονικού περιοδικού για την ποίηση http://www.poema.gr/

Photo: Des Pina

Η θέση της ποίησης ψυχικά ασθενών στην καθημερινή κλινική πράξη

Παρουσίαση μίας περίπτωσης
Αγγελική Ζουμπούλη, Παναγιώτης Ουλής 

Η περιθωριοποίηση του ρόλου των ανθρωπιστικών σπουδών στην εκπαίδευση και άσκηση της ψυχιατρικής συνιστά αδιαμφισβήτητα ισχυρή τάση της σύγχρονης ακαδημαϊκής ψυχιατρικής εκπαίδευσης. Παρόλη τη σπουδαιότητα των σύγχρονων ψυχιατρικών επιστημονικών και τεχνικών προόδων στη διάγνωση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, η εξέλιξη αυτή ενέχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες για την αρτιότερη άσκηση της Ψυχιατρικής. Οι ανθρωπιστικές σπουδές συμπεριλαμβανομένης της Λογοτεχνίας και της Ποίησης δύνανται ωστόσο να συμβάλουν, συχνά αποφασιστικά, στη διασφάλιση της απαρτιωμένης άσκησης της ιατρικής, συμπεριλαμβανομένης ασφαλώς της ψυχιατρικής (Evans, 2002). Στο παρόν άρθρο περιοριζόμαστε στη συζήτηση του ρόλου της ποίησης εικονογραφώντας περίπτωση χρονίως νοσηλευόμενου βαριά ψυχικά πάσχοντος, μέσα από τη συνεκτίμηση ποιημάτων που αυτός συνέγραψε κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας ψυχιατρικής νοσηλείας του.

Παρουσίαση μιας περίπτωσης

Πρόκειται για ασθενή 50 ετών, που νοσεί από τα 19 του έτη (αν και αναφέρονται ήπια ψυχοπαθολογικά συμπτώματα ήδη από τα 16 του) από σχιζοφρένεια παρανοειδούς τύπου (κατά DSM IV) με παραληρητικές ιδέες καταδίωξης και παρακολούθησης (πίστευε ότι εξωγήινα όντα τον καταδίωκαν με σκοπό να τον ακρωτηριάσουν). Τέθηκε εξαρχής υπό ψυχιατρική παρακολούθηση υποβαλλόμενος σε μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο σημειώνεται ότι άλλαζε συχνά θεράποντες ψυχιάτρους και φαρμακευτική αγωγή, αλλαγές οι οποίες υποκινούνταν, όπως ο ίδιος εξηγεί, από την μη ικανοποίησή του από αυτούς. Δεν κατάφερε να εισαχθεί στο πανεπιστήμιο ούτε να εργαστεί έκτοτε. Κατά τα επόμενα 18 έτη της νόσησής του σημειώνονται πολυάριθμες και ανεπιτυχείς ψυχιατρικές νοσηλείες του για την αντιμετώπιση της ενεργού ψυχωσικής ψυχοπαθολογίας του, η οποία συνοδευόταν από εκρήξεις βίαιης συμπεριφοράς. Η κλιμάκωση της τελευταίας οδήγησε τελικά σε μακροχρόνια ψυχιατρική νοσηλεία του σε τμήματα υψηλής ασφάλειας. Τα τελευταία 8 έτη παρουσιάζει ύφεση της ψυχωσικής συμπτωματολογίας του (δεν παρουσιάζει παραληρητικές ιδέες), με παράλληλο δραστικό περιορισμό της βίαιης συμπεριφοράς του. Εκφράζει, φραστικά τουλάχιστον, ενοχές για την ετεροκαταστροφική συμπεριφορά που επιδείκνυε στο παρελθόν (συχνά βάζει τα κλάματα όταν αναλογίζεται «το κακό που έχω κάνει», ωστόσο αναγνωρίζει ότι βρισκόταν σε υποτροπή της νόσου του). Eχει εξοικειωθεί σε μεγάλο βαθμό με το τμήμα νοσηλείας του, τους συνασθενείς του και το προσωπικό, δανείζεται πολλά βιβλία από τη βιβλιοθήκη του νοσοκομείου, κυρίως επιστημονικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Κρατάει συνεχώς σημειώσεις για διάφορα εγκυκλοπαιδικά θέματα, δίχως να δικαιολογείται το ενδιαφέρον του για αυτά. Αξιοσημείωτο είναι ότι πρόκειται για ασθενή που υπήρξε πολύ καλός μαθητής πριν νοσήσει και επιθυμούσε να ακολουθήσει επιστημονικές σπουδές. Αρχικά, οι συζητήσεις μαζί του απέβαιναν συχνά άκαρπες, αφού αυτός συνεχώς τις διέκοπτε για να εκφράσει πιεστικά απορίες τού τύπου «Γιατρέ, σε τι μονάδες μετράται η χοληστερόλη;» ή «Πρέπει να σας ρωτήσω, τι σημαίνει η οξύτητα του λαδιού;». Η επιτακτική παράκλησή του για παροχή απαντήσεων σε ερωτήματα όπως τα προηγούμενα υπονόμευε συστηματικά τη ροή των κλινικών και ψυχοθεραπευτικών συνεδριών μαζί του.

Πρόσφατα διαπιστώσαμε ότι ο ασθενής επιδίδεται στη συγγραφή ποιημάτων, γεγονός που μας εξέπληξε ευχάριστα. Η πρόταση να συμπεριληφθούν τα ποιημάτά του στη θεματολογία των συναντήσεών μας επέτρεψε την άρση των προαναφερθέντων σοβαρών εμποδίων στα οποία αυτές προσέκρουαν έως τότε. Επιπροσθέτως, οι γόνιμες πλέον συναντήσεις μας, καθώς και η ίδια η μελέτη των ποιημάτων του, μας επέτρεψαν την καλύτερη γνώση και κατανόηση όψεων του ψυχισμού του που παρέμεναν ανέκφραστες στον προφορικό λόγο του. Oπως μας εξήγησε, άρχισε να γράφει ποιήματα από 12ετίας, περίοδος η οποία συμπίπτει χρονικά με την ύφεση της βίαιης και ετεροκαταστροφικής συμπεριφοράς του. Ο συνολικός αριθμός των ποιημάτων του είναι μικρός (17). Μάλιστα, όπως αναφέρει, τα περισσότερα προσπάθησε να τα δουλέψει για αρκετούς μήνες, προτού καταλήξει στην οριστική μορφή τους. Εδώ θα αναφερθούμε, για λόγους οικονομίας, σε τέσσερα μόνον από αυτά, τα οποία είναι κατά τη γνώμη μας αντιπροσωπευτικά του συνόλου τους. Θα παραθέσουμε πρώτα αυτούσια τα ποιήματά του κατά χρονολογική σειρά συγγραφής τους, στη συνέχεια θα συνοψίσουμε τα κίνητρα συγγραφής τους όπως αυτά εκφράζονται σήμερα από τον ίδιο και τέλος θθα παρουσιάσουμε τις ερμηνείες που μας υποκίνησε η ανάγνωσή τους.

Ποίημα άνευ ονόματος

Ο κώνωψ πέταξε
και ήρθε και κάθισε στο λαιμό μου,
ακροπατώντας μόλις, έμπηξε το κεντρί του
κι αστραπιαία ρούφηξε μια σταγόνα αίμα.

Ο χοντρέμπορος καλά στοιβαγμένος
πίσω απ” τα βιβλία ισολογισμών του,
πήρε κι αυτός τη δόση του.

Ο δάσκαλος αυστηρός,
παλαιών αρχών, απαιτητικός αυταρχικά,
ούτε λόγο δεν έκανε για αφαίμαξη ιδεών.

Ο δικαστής φιλοσοφώντας
βρήκε ότι η ζωή δε μπορούσε προς το παρόν ν” αλλάξει
μ” όλους αυτούς τους χονδροειδείς τύπους της παρούσης
και πήγε με τα νερά τους.
Εδώ μιλάμε για μεταγγίσεις σε νεκρούς.

Ο Ψυχίατρος έχει γεμάτο το μυαλό του
με γνώσεις ασθενείας
και ξέρει καλά πόσο επικίνδυνος
είναι ο ασθενής φονιάς.

Και το αίμα
έρεε άφθονο
στην άσφαλτο
της λεωφόρου
της προόδου
της κοινωνίας.

Το ποίημα αυτό γράφτηκε κατά την περίοδο δίκης του ασθενούς για σοβαρή ετεροκαταστροφική συμπεριφορά κατά συνανθρώπου του, η οποία οδήγησε στην επ” αόριστον ακούσια ψυχιατρική νοσηλεία του. Oπως μας αναφέρει τόσο ο πραγματογνώμων ψυχίατρος όσο και οι δικαστές τον αδίκησαν («με δολοφόνησαν», «έγινα θυσία στο βωμό των κοινωνικών συμφερόντων»). Αποδέχεται την ορθότητα της αναγνώρισης του νομικού ακαταλόγιστου της πράξης του, εκτιμά ωστόσο υπερβολικά και άδικα μακρό τον χρόνο της διαταχθείσας ακούσιας ψυχιατρικής νοσηλείας του. Ο ασθενής αναγνωρίζει ότι μέσα από αυτό το ποίημα επιθυμεί να εκφράσει την αγανάκτησή του για την αδικία των κοινωνικών θεσμών σε βάρος του, ωστόσο προσθέτει ότι επιθυμούσε να εκφράσει επίσης την οργή και άλλων αδικημένων από την κοινωνία συνανθρώπων του.

Παρομοίως, κατά την ερμηνεία μας, πρόκειται για ένα ποίημα έκφρασης οργής προς την κοινωνία και απογοήτευσης από αυτήν και τους εκπροσώπους βασικών θεσμών της, αλλά και καταγγελίας των άδικων ανθρωποθυσιών που αυτή διαπράττει στο όνομα της λεγόμενης «προόδου» της. Από τη μία πλευρά «ο κώνωψ» και ο «χονδρέμπορος» που «ρουφούν το αίμα» των ανθρώπων, από την άλλη ο «δάσκαλος» και «ο δικαστής» που τηρούν μια ουδέτερη και απαθή στάση μπροστά στην «αφαίμαξη»-αδικία. Τέλος, στον ψυχίατρο καταλογίζεται υπερβολική αυστηρότητα στην εκτίμηση της επικινδυνότητας του ασθενούς. Η εν λόγω αυστηρότητα υποκινείται από την αλληλεγγύη που ο ψυχίατρος επιδεικνύει προς τους κυρίαρχους κοινωνικούς θεσμούς, σε βάρος των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ασθενούς.

Το πρέπον περιβάλλον

Στο περιβάλλον της σκέψης
σκωπτικοί πειρασμοί
εμφανίζονται πλειστάκις
μέσα στο μυαλό μου.

Μέσα στο μυαλό μου
όλα ψυχρά
κι οι υπολογισμοί
κι οι ανθρώπινες σχέσεις
κι η ύπαρξή μου ακόμη
κι αυτή η ίδια.

και γύρω μου όλα,
όλα νεκρά κι άχρωμα

Μόνο Hλιος κι αέρας
κι αντικείμενα ψυχρά
κι εγώ να σκέπτομαι
να σκέπτομαι
και να υπολογίζω τη ζωή,
τη ζωή των ανθρώπων
την πρέπουσα

Κι όλοι να μου λένε
ότι έτσι πρέπει να κάνω
κι ότι είμαι ο σωστός
κι ο δίκαιος κι ο δυνατός.

Oπως ο ασθενής αναφέρει, το ποίημα αυτό γράφτηκε ενόσω αυτός νοσηλευόταν στην ψυχιατρική πτέρυγα ενός κρατητηρίου, σε ένα κελί όπου υπήρχαν μόνον ένα κρεβάτι και ένα παράθυρο με περιορισμένο φωτισμό. Οι «σκωπτικοί πειρασμοί» είναι οι σεξουαλικές φαντασιώσεις του και οι βίαιες παρορμήσεις του. Το «νεκρό» περιβάλλον της φυλακής καθρεφτίζει τη φυλακή του μυαλού του, τον εγκλωβισμό του σε σκέψεις περί του «πρέποντος». Τα πάντα, ακόμα και ο «ήλιος» και ο «αέρας» κινούνται ψυχρά και η σκέψη του -στο ίδιο μοτίβο- αναπαράγει «το πρέπον». Στο πλαίσιο αυτό, ο τρόπος σκέψης του γίνεται μηχανικός, αποστειρωμένος από συναισθήματα και πλήρως ελεγχόμενος από τους «ειδικούς», κάτι που κατ” αυτόν επιδιώκεται και επιβραβεύεται από τη σύγχρονη ψυχιατρική.

Κατά την ανάγνωσή μας, το ποίημα αυτό αποδίδει το αίσθημα αποξένωσης του ασθενή τόσο από τον εαυτό του («ψυχρό περιβάλλον» της σκέψης του) όσο και από το περιβάλλον του («το νεκρό περιβάλλον» γύρω του). Ενδέχεται τα προηγούμενα να συνιστούν προϊόντα κινητοποίησης ψυχολογικών μηχανισμών άμυνάς του έναντι της εισβολής των φαντασιώσεων και παρορμήσεων που προαναφέραμε. Δεν γνωρίζουμε σε ποιον βαθμό αυτό εκφράζει τη βαθύτερη οργάνωση της προσωπικότητάς του ή αν πρέπει να αποδοθεί στις αυστηρές συνθήκες απομόνωσης και κράτησής του. Ωστόσο ενδέχεται τόσο η συναισθηματική απογύμνωση και η μηχανοποίηση της σκέψης του όσο και το αίσθημα νεκρικής ψυχρότητας του περίγυρού του να συνιστούν εκφάνσεις πυρηνικής σχιζοφρενικής ψυχοπαθολογίας.

Το σκεύος της ηδονής

Στον οίκο της ηδονής
χώθηκα και κρύφτηκα
Κατατρεγμένος

Ποθώντας την απατηλή θαλπωρή
της εμπορευματοποιημένης αγάπης
είκοσι λεπτά περιμένοντας
τους πελάτες που προηγούνταν
να φύγουν ικανοποιημένοι

Με την αυταπάτη της απόκτησής της
και την αυταπάτη της επανάκτησης
της ανθρωπιάς τους

Με τον όρο «σκεύος της ηδονής», ο ασθενής αναφέρεται όχι μόνο στις εκδιδόμενες, αλλά σε όλες τις γυναίκες όταν αυτές υποτιμώνται και θεωρούνται ως απλά μέσα εκτόνωσης. Αναφέρεται σε μία από τις συχνές, κατά το παρελθόν, επισκέψεις του σε πορνείο. Αναγνωρίζει τις σωματικές ανάγκες που τον ωθούσαν σε αυτές τις επισκέψεις. Παρόλ” αυτά, κατά την αναδρομική ανάγνωση του ποιήματος αυτού, εκφράζει την αποστροφή του προς αυτές. Οπως ο ίδιος μας αναφέρει «κάποιος είχε πει «εδώ δεν ερχόμαστε για να ευχαριστηθούμε, αλλά για να εκτονωθούμε». Ωστόσο νομίζoυμε ότι η εκτόνωση προϋποθέτει την ευχαρίστηση. Αφού δεν βρίσκω εκεί ευχαρίστηση, έπαψα να πηγαίνω σε τέτοια μέρη. Εκεί σιχαίνεται κανείς την ίδια τη γυναίκα. Καλύτερα να εκτονώνεται κανείς μόνος του».

Κατά την ανάγνωσή μας, στο ποίημα αυτό η πιεστική σεξουαλική επιθυμία βιώνεται ως πανίσχυρη διωκτική δύναμη που ωθεί τον ασθενή στην αναζήτηση καταφυγίου σε οίκο ανοχής. Η πιεστικότητα της εν λόγω επιθυμίας δικαιολογεί την εκτόνωσή της, ακόμα και σε πλήρως εμπορευματοποιημένη μορφή, απονεκρωμένη από συναισθήματα, συσκοτίζοντας την εξίσου ισχυρή ανάγκη γνήσιας ερωτικής επαφής. Ωστόσο, ο ασθενής έχει συγχρόνως επίγνωση της αυταπάτης πως αυτή μπορεί να βρίσκεται στην «ανθρωπιά» που παρέχεται στους οίκους ανοχής. Τα «είκοσι λεπτά» αναμονής υπενθυμίζουν την αγοραία φύση αυτής της επαφής.

Η εξομολόγηση

Η Αγάπη έγινε γιατρός μου
όχι προς αντιποίηση
του ιατρικού επαγγέλματος
Αλλά προς θεραπεία μόνον
της πονεμένης μου ψυχής

Το άγγιγμά της αρχικά απαλό
σιγά σιγά ωστόσο επώδυνο
σα νυστέρι μπηγμένο
μέσα μου βαθιά,
επέμβαση αναγκαία
στη θεραπεία της
κακίας
που φώλιαζε μέσα μου βαθιά

Οπως ο ίδιος ο ασθενής αναφέρει, το ποίημα αυτό εκφράζει την επιθυμία του να θεραπευτεί μέσω μιας βαθιάς και μακροχρόνιας ερωτικής-συναισθηματικής σχέσης. Οπως διευκρινίζει, στο ποίημα αυτό παρά τη χρήση του αορίστου χρόνου της γραμματικής που παραπέμπει σε τετελεσμένο γεγονός, αναφέρεται σε επιθυμητή κατά το μέλλον σχέση του. Δεν είχε συγκεκριμένο άτομο στο μυαλό του όταν έγραφε αυτό το ποίημα, άλλωστε εκφράζει την απαισιοδοξία του πως θα βρει ένα τέτοιο άτομο. Αναφερόμενος σε μια τέτοια μελλοντική σχέση συμπληρώνει ότι «η κοπέλα αυτή θα έπρεπε να έχει διδαχθεί τρόπους συμπεριφοράς απέναντί μου σε ειδικά σεμινάρια». Επιπλέον, όσον αφορά την εσωτερικευμένη «κακία» του, όπως αυτή εκφράζεται στη δεύτερη στροφή του ποιήματος, ο ασθενής την αποδίδει κατά παράδοξο τρόπο στην ιδιαίτερη εθνοτική καταγωγή του θεωρώντας ότι η «κακία» συνιστά μόνιμο γνώρισμα του χαρακτήρα των μελών της.

Κατά την ανάγνωσή μας, στο ποίημα αυτό ο ασθενής εκφράζει τη θεραπευτική δύναμη της αγάπης εν γένει και της ερωτικής αγάπης ειδικότερα. Αναγνωρίζει ότι αυτή η θεραπευτική δύναμη δεν αντιτίθεται στη με ψυχιατρικά μέσα υποβοήθησή του, αλλά την συμπληρώνει. Στην έναρξη της σχέσης -ίσως στην πρώιμη μορφή της-, ο αντίκτυπός της σε αυτόν παραμένει επιφανειακός, στη συνέχεια όμως γίνεται βαθύτερος και επώδυνος, αναγκαίο κακό για την εκρίζωση της «κακίας» του. Ο ασθενής θίγει το ζήτημα του «πόνου» δυο φορές υπό δυο διαφορετικές όψεις. Αποδίδει στον πόνο του δυο διαφορετικές λειτουργίες. Πριν αγαπήσει, ο «πόνος» ήταν ενδεικτικός της κακίας που έφερε βαθιά μέσα του, αντίθετα, όταν αγάπησε, ο πόνος του ήταν απαραίτητος για την εκρίζωσή της.

Συζήτηση

Χωρίς να φιλοδοξούμε να αναλύσουμε εξαντλητικά τα ποιήματα του ασθενούς μας, περιοριζόμαστε να αναδείξουμε την πολλαπλή σπουδαιότητα του ενδιαφέροντός μας για αυτά. Κατ” αρχάς μας επέτρεψαν να εγκαθιδρύσουμε μια διαφορετική σχέση μαζί του κατά τις κλινικές και θεραπευτικές συνεδρίες, γεγονός που προοιωνίζεται συγκριτικά καλύτερη πορεία και ενδεχομένως ποιότητα έκβασης της τρέχουσας νοσηλείας του. Ο ασθενής εγκατέλειψε τις ανούσιες και πιεστικές εγκυκλοπαιδικές ερωτήσεις του και αποκάλυψε έως τότε άγνωστες σε εμάς όψεις και πτυχές του βίου του, της προσωπικότητάς του και της ψυχοπαθολογίας του κατά την τρέχουσα περίοδο. Εξάλλου, όπως προαναφέραμε, η έναρξη της συγγραφής των ποιημάτων του συνέπεσε με την ύφεση της λίαν βίαιης κατά το παρελθόν συμπεριφοράς του.

Συναφώς προς τη σημαντική βελτίωση της σχέσης μας με τον ασθενή μέσω της συζήτησης των ποιημάτων του, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε τα εξής: Κινητήρια δύναμη της σχέσης κατανόησης ψυχιάτρων – ασθενών συνιστά η νοερή μετάθεση των πρώτων στη νοητική, συναισθηματική και υπαρξιακή θέση των δεύτερων. Η επιτυχής αυτή «μεταβίωση» των βιωμάτων των ασθενών που χαρακτηρίζει τη σχέση συναισθαντικής κατανόησής τους μεγιστοποιεί την ποιότητα της εν λόγω σχέσης, καθώς και τη δεκτικότητα των ασθενών στις θεραπευτικές παρεμβάσεις μας, και ως εκ τούτου, την ποιότητα της τελικής έκβασης της ψυχοπαθολογίας τους. Επιπλέον, μέσω της συζήτησης των ποιημάτων του ασθενούς αναδείχθηκαν θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες του, όπως η ανάγκη για αγάπη και σεβασμό των δικαιωμάτων του από τους άλλους. Οι εν λόγω ανάγκες του, ως πανανθρώπινες, υπερβαίνουν τα στενά πλαίσια της ψυχοπαθολογίας του.

Ακριβέστερα, δόθηκε η δυνατότητα στον ασθενή να απαγκιστρωθεί από την επίμονη ενασχόλησή του με επιστημονικοφανή θέματα και να μιλήσει πιο ουσιαστικά για τον εαυτό του, τα βιώματά του, τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες του και τα σχέδιά του για το μέλλον. Αλλωστε, είναι γνωστό ότι η ποίηση ως τρόπος έκφρασης ψυχικά ασθενών ατόμων παρέχει μια ξεχωριστή δυνατότητα αφαιρετικής και συμβολικής έκφρασης των βιωμάτων, των σκέψεων και των συναισθημάτων τους. Εξάλλου, μέσω της συγκινησιακής φόρτισης που προσιδιάζει σε αυτό το λογοτεχνικό είδος καθίσταται δυνατή η επικέντρωση σε σημαντικά και πυρηνικά θέματα της ζωής του ψυχικά ασθενούς (Oyebode, 2008). Επί παραδείγματι, στο τέταρτο, αλλά και στο τρίτο ποίημά του, πιο έμμεσα, ο ασθενής εκφράζει τον τρόπο με τον οποίο μέσω της αγάπης φαντασιώνεται τη σύγκλιση του ρήγματος μεταξύ αυτού και του κόσμου. Μέσω της αγάπης αυτός θεραπεύεται και «εξημερώνεται», έστω και επώδυνα. Στο πρώτο ποίημα, από την άλλη πλευρά, εκφράζει την επιθυμία του να είναι σεβαστός, κατακρίνοντας την «ανέτοιμη» κοινωνία να τον αποδεχτεί. Στο σημείο αυτό συναντάμε τη δυσκολία για έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον για έναν ψυχικά ασθενή, να φτάσει στο σημείο της συνειδητοποίησης της ευθύνης του για πράξεις του με σοβαρές συνέπειες σε συνανθρώπους του. Η κοινωνική κατακραυγή που εκφράζεται στο ποίημά του αυτό με τη γενικότερη αμφισβήτηση πολλών κοινωνικών θεσμών γενικεύεται υπερβαίνοντας την ατομική περίπτωσή του. Με αυτόν τον τρόπο ο ασθενής συναντά την πλειονότητα των πολιτών που ορθώς καταγγέλλουν τις κοινωνικές αδικίες και τη διαφθορά των εν λόγω θεσμών (ιδιαίτερα στην πατρίδα μας).

Ωστόσο το μέγεθος της οργής που εκφράζεται σε αυτό το ποίημα είναι δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με την υποτιθέμενη αδικία την οποία υπέστη και ενδεικτικό του τρόπου ψυχολογικής αφομοίωσης της σοβαρής ετεροκαταστροφικής πράξης του από τον ίδιο. Ακριβέστερα, αποφεύγει να επωμιστεί την ευθύνη της βίαιης πράξης του, κάτι που του επιτρέπει να διατηρήσει την αυτοεκτίμηση και να εξουδετερώσει τις τυχόν τύψεις που η πράξη αυτή θα μπορούσε να του προκαλέσει. Στο τέταρτο ποίημα, αν και πιο έμμεσα, ξαναβλέπουμε μια επιδίωξη αυτο-απενοχοποίησής του: αποδίδει την «κακία» του στην εθνοτική καταγωγή του και όχι σε κάποιο γνώρισμα της ατομικής ψυχολογικής ιδιοσυστασίας του. Με άλλα λόγια, ο ασθενής στο πρώτο ποίημα αποδίδει την υπαιτιότητα της τρέχουσας κράτησής του σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η αστυνομία, η δικαιοσύνη, η ψυχιατρική και όχι στην πράξη του που προηγήθηκε της κατασταλτικής κινητοποίησης των προαναφερθέντων θεσμικών παραγόντων. Μολονότι στο τέταρτο ποίημα ο ασθενής αναγνωρίζει, όπως προαναφέραμε, την «κακία» ως χαρακτηριστικό του, το αποδίδει εκ νέου σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η καταγωγή του και η στέρηση προσφοράς αγάπης σε αυτόν. Ως γνωστόν, η απόδοση της υπαιτιότητας σε εξωτερικούς παράγοντες για τις αντιξοότητες της ζωής κάποιου ατόμου χαρακτηρίζει ασθενείς με παρανοειδείς ψυχώσεις («poor me para-noia»).

Τα προηγούμενα μας επιτρέπουν να εκτιμήσουμε τα όρια της επίγνωσης που δύναται να αποκτήσει ο ασθενής τόσο για τη βίαιη συμπεριφορά που υποκίνησε η ψυχοπαθολογία του όσο και για τη φύση της τελευταίας και συνεπώς εμπλουτίζουν την ευρύτερη διαγνωστική σκέψη μας για αυτόν.

Εξάλλου, οι ψυχικά ασθενείς που επιδίδονται στη συγγραφή λογοτεχνικών έργων, ανεξαρτήτως είδους, βρίσκουν μέσω αυτής έναν δημιουργικό τρόπο έκφρασης των ψυχικών συγκρούσεων συναφών με βαθιές πανανθρώπινες ανάγκες τους, των ματαιώσεων πολλών σχεδίων ζωής τους που επέφερε η μακροχρόνια νοσηλεία, αλλά και η ίδια η χρονιότητα της νόσου τους. Η λογοτεχνική επεξεργασία των αισθημάτων αποθάρρυνσης που συνοδεύουν τα προηγούμενα ευοδώνει την ψυχολογική αφομοίωσή τους και τονώνει την αυτοεκτίμηση των συγγραφέων-ασθενών καθιστώντας τους περήφανους για την ολοκλήρωση ενός λογοτεχνικού έργου ικανού να συγκινήσει και άλλους ανθρώπους. Επιπλέον, η ενασχόληση αυτή βελτιώνει την επικοινωνία τους με τους συνανθρώπους τους καθιστώντας την γνησιότερη και περισσότερο ουσιαστική παράλληλα με τη βελτίωση της δικής τους αυτογνωσίας (Burns, 2009). Τέλος, η καλύτερη προσωπική αυτογνωσία και επικοινωνία με τον ανθρώπινο περίγυρο επιτρέπουν την επεξεργασία νέων, περισσότερο ρεαλιστικών σχεδίων ζωής τους.

Συμπερασματικά, μολονότι συνοπτική, η παρουσίαση και ανάλυση μερικών ποιημάτων του ασθενούς μας μάς επέτρεψε να αναδείξουμε μείζονες όψεις του πολύπλευρου ενδιαφέροντος που παρουσιάζει η ποίηση ψυχικά ασθενών ατόμων για την καλύτερη κατανόηση και υποβοήθησή τους από τους θεράποντες ψυχιάτρους τους.

Η θετική σκέψη φτάνει; (Όχι).

HappierΈνα από τα πιο δημοφιλή μαθήματα στο Χάρβαρντ είναι το μάθημα της Θετικής Ψυχολογίας, το αμφιθέατρο είναι ασφυκτικά γεμάτο επειδή ο καθηγητής, Tal Ben Shahar, έχει αναπτύξει μια θεωρία για την ευτυχία που φαίνεται να πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα από τις ήδη υπάρχουσες. Δεν πρόκειται για διαλέξεις που στόχο έχουν να σε γεμίσουν θετικές σκέψεις και να μάθεις να υποκρίνεσαι ότι δεν υπάρχουν αρνητικές, ούτε για ανάλυση των εσωτερικών συγκρούσεων, ούτε φυσικά για το κυνήγι της ηδονιστικής ευτυχίας που βασίζεται στην ύλη και τον ατομισμό. Ο Ben Shahar μιλάει και για ένα παραπάνω στοιχείο: Το νόημα. Ένας ευτυχισμένος άνθρωπος βρίσκει χαρά στην καθημερινότητά του, ακόμη και όταν τα πράγματα είναι δύσκολα. Και αυτό γιατί νιώθει ότι υπάρχει λόγος για την ύπαρξή του και νόημα στη ζωή του. Και όταν λέει να υπάρχει νόημα δεν εννοεί γενικά και αόριστα, αλλά στην καθημερινότητα μας.

Εκτός από την εργασία βέβαια (που είναι σημαντική επειδή αποτελεί και ένα μεγάλο κομμάτι της καθημερινότητάς μας) ο Ben Shahar υποστηρίζει ότι σε καθημερινή βάση πρέπει να καλλιεργούμε τις σχέσεις που μας τροφοδοτούν, να είμαστε δημιουργικοί σε ό,τι κάνουμε και να εμπλεκόμαστε σε δραστηριότητες που μας κάνουν να νιώθουμε ότι ανθίζουμε. Το να έχεις «λόγο ύπαρξης» δεν έχει καμία σχέση ούτε με τα υλικά που έχεις στην κατοχή σου ούτε με την καταναλωτική εκδοχή της ευτυχίας.

Για να μάθει κανείς τις απόψεις του Ben Shahar ευτυχώς δεν χρειάζεται να σπουδάσει στο Χάρβαρντ. Μπορεί να βρει τη θεωρία του στο βιβλίο του «Κατακτώ την ευτυχία» από τις εκδόσεις Λιβάνη, ή να παραγγείλει το αγγλικό το οποίο θα το βρει ως «Happier: Can you learn to be Happy?». Μπορεί να ακούγεται γλυκανάλατος ο ελληνικός τίτλος (όχι πως ο αμερικανικός είναι καλύτερος), παρ’ όλα αυτά δεν πρόκειται για άλλο ένα βιβλίο αυτοβοήθειας, αλλά για αποτέλεσμα πανεπιστημιακής μελέτης που αποτελεί θεμελιώδες έργο για το κίνημα της Θετικής Ψυχολογίας.

Προσωπικά προτιμώ το αγγλικό και το συνιστώ σε όσους διαβάζουν Αγγλικά. Μην σας πω ότι το εξώφυλλο και ο τίτλος του ελληνικού είναι τρομακτικά.

Ποια είναι η διαδικασία του coaching;

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να δείτε συνοπτικά τη διαδικασία του coaching.

Ένας σίγουρος δρόμος για την κατάθλιψη (λέει ο κ. Χοκ)

χοκΑκόμη και να μην έχεις κατάθλιψη, καλό είναι να έχεις υπόψη σου τι μπορεί να οδηγήσει κάποιον άνθρωπο σε αυτήν. Σύμφωνα με το συμπαθέστατο και ευκολονόητο βιβλιαράκι του Πωλ Χοκ, αυτά είναι η αυτοεπίκριση, η αυτολύπηση και ο οίκτος για τους άλλους.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«Aυτό το βιβλίο απευθύνεται σε όλους εκείνους που παθαίνουν κατάθλιψη, αλλά και σε όσους αναγκάζονται να ζουν ή να δουλεύουν με ανθρώπους που πάσχουν από κατάθλιψη, και περιγράφει πρακτικούς τρόπους για να ξεπεράσουν ή να μετριάσουν τις κρίσεις μελαγχολίας. O ψυχίατρος δρ Xοκ έχει επισημάνει τις τρεις κύριες αιτίες της κατάθλιψης που οφείλεται σε ψυχολογικά προβλήματα – όταν κατηγορείτε τον εαυτό σας και αποδοκιμάζετε τη συμπεριφορά σας, όταν νιώθετε οίκτο για τον εαυτό σας, όταν νιώθετε οίκτο για τους άλλους. Σας δείχνει πώς να ξεπεράσετε την κατάθλιψη, μαθαίνοντας να αποδέχεστε τον εαυτό σας και τους άλλους και εικονογραφεί τα επιχειρήματά του με περιπτώσεις ασθενών του.»

(Δρ Πωλ Χοκ, Κατάθλιψη Τέλος, μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ – Λαϊνά, εκδόσεις Καστανιώτη)

 

 

 

MindLab!

Το MindLab είναι το νέο site του Γιώργου Σαλαμά, που αφορά τη Συμβουλευτική και το Coaching.

Το blog είναι καθαρά προσωπικό και σε αυτό θα βρείτε άρθρα από όλους τους τομείς που με ενδιαφέρουν εκτός από τη συμβουλευτική, όπως είναι για παράδειγμα η φιλοσοφία, η ψυχιατρική, η ψυχοπαθολογία, αλλά και παρουσιάσεις βιβλίων. Τα άρθρα αυτά δεν αποσκοπούν στο να διαφημίσουν τις υπηρεσίες του MindLab, αφού δεν αφορούν αποκλειστικά το coaching, τη συμβουλευτική και το μάρκετινγκ,και όταν πρόκειται για αναδημοσιεύσεις ή παρουσιάσεις βιβλίων οι απόψεις που εκφράζουν και τα άρθρα και τα βιβλία δεν είναι απαραίτητα σύμφωνες με τις δικές μου.